Jak banki oceniają ryzyko kredytowe klienta?

Ilona Goździewska

•

10 listopada 2026

Ryzyko kredytowe to rodzaj oceny prawdopodobieństwa, czy dany klient będzie w stanie spłacić swój kredyt zgodnie z warunkami opisanymi w umowie. Robi się to zwykle na podstawie uzyskiwanych przychodów, regularnych wydatków, historii kredytowej czy wymogów konkretnego banku. W całym procesie kluczową rolę odgrywa wskaźnik DSTI, który pokazuje, jaką część dochodu pochłaniają aktualnie posiadane raty. Dowiedź się, czym dokładnie jest ryzyko kredytowe i jak banki ocenią je podczas wnioskowania o kredyt.

Na czym polega ryzyko kredytowe?

Mianem ryzyka kredytowego określa się sytuację, w której kredytobiorca nie spłaci zobowiązania zgodnie z terminem opisanym w umowie – to z kolei naraża bank na straty.

Analiza ryzyka kredytowego to fundamentalny krok w procesie decyzyjnym współczesnych banków komercyjnych. Umożliwia on weryfikację faktycznych możliwości potencjalnego kredytobiorcy do pokrycia wszystkich środków kredytu, nie narażając wówczas banku na straty finansowe.

Dobrze jest mieć jednak świadomość, że ryzyko kredytowe może przyjmować różne formy, takie jak:

• ryzyko stopy procentowej – związane ze wzrostem stóp procentowych wpływających na oprocentowanie kredytowe – a więc i wysokość miesięcznych rat;
• ryzyko niewypłacalności – związane z niewypłacalnością samego banku na skutek pojętych przez niego decyzji lub działań współpracujących z nim podmiotów;
• ryzyko indywidualne – określające faktyczne ryzyko udzielenia finansowania danemu kredytobiorcy;
• ryzyko portfelowe (łączne) – odnosi się do całościowego ryzyka i strat związanych z udzielaniem kredytów przez bank.

Czym różni się ryzyko kredytowe od zdolności kredytowej?

Zdolność kredytowa mówi, czy masz finansowe możliwości spłaty kredytu; ryzyko kredytowe ocenia prawdopodobieństwo, że nie spłacisz go zgodnie z umową.

Innymi słowy, zdolność kredytowa jest jednym z istotnych elementów oceny ryzyka, ale nie wystarczy do pełnej analizy. Instytucje finansowe oceniają całokształt sytuacji klienta – nie tylko to, czy jego dochody pozwalają na zaciągnięcie nowego kredytu.

Można więc mieć wysoki i stabilny dochód, czyli dobrą zdolność kredytową, a mimo wszystko zostać ocenionym przez bank ostrożnie, na przykład z powodu opóźnień w spłatach czy licznych zobowiązań zaciągniętych w innych instytucjach.

Dla przykładu:

Dwie osoby o niemal identycznych dochodach mogą mieć podobną zdolność kredytową, ale różnica w historii spłat może sprawić, że ryzyko każdego z nich zostanie ocenione inaczej.

Jakie dane banki biorą pod uwagę podczas tworzenia profilu ryzyka klienta?

Na ocenę ryzyka kredytowego wpływa kilkanaście czynników – najważniejsze to wysokość i stabilność dochodu, aktywne zobowiązania oraz historia spłat w BIK.

Ocena ryzyka kredytowego to złożony proces, który może różnić się w zależności od banku i aktualnej sytuacji finansowej potencjalnego kredytobiorcy. Istnieją jednak stałe aspekty, które banki biorą pod uwagę w każdym przypadku. Należą do nich:

• Wysokość dochodu netto – bank weryfikuje kwotę, która pozostaje po odliczeniu wszystkich podatków i składek. Wyższa wysokość dochodów może przekładać się na większe możliwości spłaty danego zobowiązania.
• Źródło i stabilność dochodu – oprócz wysokości dochodów znaczenie ma również ich stabilność i źródło. Zatrudnienie z tytułu umowy o pracę na czas nieokreślony jest zwykle postrzegane przez banki korzystniej niż umowy cywilnoprawne lub własna działalność.
• Koszty utrzymania gospodarstwa domowego – brane pod uwagę są stałe wydatki danego gospodarstwa domowego oraz liczba osób na utrzymaniu. Im wyższe stałe koszty, tym mniejszą kwotę finansowania może zaproponować bank.
• Aktywne zobowiązania finansowe – istniejące zadłużenie wpływa na wysokość miesięcznych obciążeń, czyli jeden z czynników ryzyka kredytowego. Analizowane są więc wszystkie posiadane kredyty, pożyczki, karty kredytowe czy limity w rachunku.
• Historia kredytowa – bank sprawdza historię spłat dotychczas posiadanych zobowiązań. Ich terminowość sprzyja pozytywnej ocenie profilu klienta, natomiast liczne opóźnienia działają na jego niekorzyść.
• Wiek kredytobiorcy – ma znaczenie zwłaszcza przy długoterminowych zobowiązaniach, jak kredyt hipoteczny na 30 lat.
• Parametry kredytu – na przykład kwota finansowania i okres spłaty, oprocentowanie lub ewentualne zabezpieczenia.
• Wykonywany zawód i profil kredytobiorcy – kredytodawca może brać pod uwagę wykonywany zawód oraz profil kredytobiorcy, czyli to, czy zaciąga kredyt jako osoba prywatna, firma czy instytucja publiczna. Pozwala to lepiej dopasować ocenę do danego klienta.
• Ocena zdolności kredytowej – w celu weryfikacji zdolności kredytowej banki pobierają raport z Biura Informacji Kredytowej (BIK), obrazujący jego aktualną aktywność kredytową oraz terminowość i regularność spłat wszystkich należności.

Ile z Twojego dochodu może pochłaniać spłata rat?

Nie ma jednego progu gwarantującego kredyt, ale KNF wskazuje ostrożność, gdy raty przekraczają 40% dochodu (przy niższych zarobkach) lub 50% (przy wyższych).

W kontekście oceny ryzyka kredytowego pomocny może okazać się wskaźnik DSTI, który pokazuje, jaka część Twoich miesięcznych dochodów przeznaczana jest na spłatę kredytów, pożyczek i innych zobowiązań.

Podczas analizy wskaźnika bank bierze pod uwagę nie tylko aktualne płatności, ale też nową ratę zobowiązania, o które się ubiegasz. Zgodnie z rekomendacją S Komisji Nadzoru Finansowego (KNF), wskaźnik DSTI nie powinien przekraczać 40% dochodu przy zarobkach poniżej średniej w danym regionie lub 50% dochodu przy wyższym wynagrodzeniu. Nie jest to jednak stały limit stosowany ściśle w każdym przypadku – wszystko zależy od indywidualnej oceny sytuacji finansowej klienta.

Dla przykładu:

Załóżmy, że Twoje aktualne dochody wynoszą 10 000 zł miesięcznie. Łączna kwota, którą przeznaczasz na obecne raty to 1500 zł, a rata nowego kredytu to 2500 zł. Wówczas łączne obciążenie z tytułu zaciągniętych zobowiązań wynosiłoby 4000 zł.

4000 zł ÷ 10 000 zł × 100% = 40%

Wskaźnik DSTI w tym przypadku to 40%.

Ocena ryzyka kredytowego – narzędzia i metody stosowane przez banki

Ocena ryzyka kredytowego jest jednym z kluczowych elementów procesu udzielania finansowania przez banki. W tym celu instytucje finansowe wykorzystują różnorodne narzędzia i metody pozwalające ocenić zdolność oraz wiarygodność kredytową potencjalnego kredytobiorcy.

Scoring kredytowy

Scoring kredytowy to narzędzie pozwalające na dokładne obliczenie, jakie są faktyczne możliwości kredytobiorcy do pokrycia kosztów kredytu wraz z jego opłatami dodatkowymi, takimi jak rzeczywista roczna stopa oprocentowania, prowizja, koszty ubezpieczenia oraz ewentualne opłaty karne.

Wynik scoringu kredytowego zwykle określany jest w postaci punktowej w przedziale od 0 do 100 punktów. Im wyższy wynik punktowy, tym większe szanse na otrzymanie danego kredytu.

Za wysoki scoring uznaje się wynik na poziomie około 80 punktów, ale nie oznacza to, że osoby z niższym scoringiem nie otrzymają finansowania. Każda sytuacja oceniania jest indywidualnie na podstawie długości historii kredytowej, liczby spłacanych zobowiązań, wykorzystywania limitów w rachunku oraz częstotliwości zaciągania kredytów.

Scoring BIK to jedno, ale bank zawsze dokonuje własnej oceny sytuacji klienta, samodzielnie ustalając, czy będzie w stanie przyznać mu dany kredyt.

Raport BIK

Jak już zdążyliśmy wspomnieć, raport BIK odgrywa istotną rolę przy ocenie ryzyka kredytowego. Biuro Informacji kredytowej gromadzi bowiem wszystkie informacje na temat dotychczasowej aktywności kredytowej danej osoby prywatnej lub firmy. Widnieją w nim więc wszystkie zaciągnięte kredyty bankowe oraz pożyczki pozabankowe i chwilówki wraz z ich dokładną wysokością.

Jakie inne informacje można znaleźć w BIK-u?

• Wysokość miesięcznych rat danego zobowiązania;
• Historia i termin spłat;
• Ewentualne opóźnienia w pokryciu posiadanych należności;
• Długi zgłoszone przez wierzycieli.

Samodzielne sprawdzenie raportu na swój temat nie obniża oceny punktowej. Każdy ma bowiem prawo zweryfikować, jakie dane są dokładnie przetwarzane na temat jego historii w BIK. Co więcej, ówczesna analiza raportu przed złożeniem wniosku o kredyt może pomóc wykryć ewentualne nietrwałości, które mogłyby obniżyć zdolność kredytową w oczach banku.

Pamiętajmy, że choć niewielkie opóźnienia w spłacie mogą zdarzyć się każdemu, tak ich regularny charakter może wpływać na gorszą ocenę ryzyka kredytowego. Podobnie jest z długami, które w każdym przypadku mają negatywny wpływ na odbiór zdolności kredytowej, uniemożliwiając otrzymanie pożądanego kredytu.

Co robi bank, gdy oceni ryzyko jako zbyt wysokie?

Gdy bank oceni ryzyko jako zbyt wysokie, ma cztery opcje poza odmową: obniżyć kwotę kredytu, zażądać wyższego wkładu własnego, poprosić o dodatkowe zabezpieczenie lub podnieść cenę kredytu. Wysokie ryzyko kredytowe nie jest więc jednoznaczne z kategoryczną odnową finansowania. Bank może bowiem:

• zaproponować niższą kwotę kredytu – mniejszy kredyt może być dla klienta bardziej optymalne do spłaty, a ryzyko kredytowe związane z jego przyznaniem może być wówczas niższe;
• zażądać wyższego wkładu własnego (w przypadku kredytów hipotecznych) – większy udział środków kredytobiorcy oznacza niższą kwotę wypłacaną przez bank, co wpływa na ocenę ryzyka;
• poprosić o dodatkowe zabezpieczenie – na przykład w postaci poręczyciela lub zabezpieczenia rzeczowego – zależnie od rodzaju kredytu i sytuacji klienta;
• podnieść koszty kredytu – wyższe ryzyko może być rekompensowane w formie większych kosztów finansowania – na przykład wyższej marży.

Warto wiedzieć, że odmowa finansowania w jednym banku nie oznacza, że będzie tak w każdym przypadku – wpływ na decyzję może mieć aktualna polityka kredytowa i struktura portfela danego banku. Instytucje finansowe posiadają własne kryteria oceny ryzyka kredytowego – bardziej lub mniej rygorystyczne. Może się więc zdarzyć, że bez trudu uda się otrzymać kredyt w jednym banku, podczas gdy drugi odrzuci wniosek już po wstępnej weryfikacji.

Zarządzania ryzykiem kredytowym – jak poprawić swoją sytuację w oczach banku?

Zarządzanie ryzykiem kredytowym nie dotyczy wyłącznie banków – również kredytobiorca może podjąć konkretne działania, aby poprawić swoją sytuację finansową i zwiększyć swoją wiarygodność w oczach instytucji finansowej.

Zadbaj o swoje finanse

Aby zwiększyć swoje szanse na kredyt w banku i obniżyć wiążące się z nim ryzyko kredytowe, warto przede wszystkim zacząć od odpowiedniego zarządzania swoimi finansami. Nie chodzi tu jedynie o terminowe pokrywanie wszystkich należności, ale też zwrócenie uwagi na nasze wydatki.

Uzyskanie kredytu bankowego jest znacznie łatwiejsze, jeśli na naszym koncie co miesiąc pozostaje kwota, której część mogłaby pokryć koszty nowego zobowiązania. W tym celu dobrze jest, choć na jakiś czas, ograniczyć kosztowne wydatki na rzecz zgromadzenia oszczędności.

Doradca kredytowy – specjalista od finansów

Doradca kredytowy to specjalista posiadający praktyczną wiedzę z zakresu finansów i aktualnego rynku kredytowego. Jeśli więc nie wiemy, jak zwiększyć swoje szanse na kredyt lub nie mamy pewności, jak banki ocenią nasze ryzyko kredytowe, warto skorzystać z jego usług.

Dobry doradca kredytowy może nie tylko ocenić naszą aktualną zdolność kredytową i wybrać dla nas możliwie najlepszą opcję finansowania, ale też zaproponować konkretne działania, które mogą zwiększyć szanse na otrzymanie danego kredytu, jeżeli jest on obecnie poza naszym zasięgiem.

Spłać wszystkie nagromadzone długi

Długi mają bezpośredni wpływ na negatywną ocenę ryzyka kredytowego. Aby więc spłacić nagromadzone zobowiązania i poprawić swoją sytuację finansową, rozwiązaniem może okazać się pomoc firm, takich jak Biliti, oferujących konsolidację długów.

Konsolidacja to proces polegający na połączeniu długów pochodzących z pożyczek pozabanowych i wysokooprocentowanych chwilówek w jedno zobowiązanie kredytowe o wydłużonym okresie spłaty. Dzięki konieczności spłacania zaledwie jednego większego zobowiązania, dłużnik jest w stanie w pełni sprostać jego kosztom i poprawić swoją zdolność kredytową z biegiem czasu.

Chcesz zapomnieć o długach raz na zawsze? Już teraz wypełnij nasz formularz kontaktowy.

Czy firmy pożyczkowe też oceniają ryzyko kredytowe?

Tak, firmy pożyczkowe również mają ustawowy obowiązek oceny zdolności kredytowej klienta, choć akceptują wyższy poziom ryzyka niż banki – kosztem wyższego oprocentowania.

Negatywne wpisy w bazach dłużników, opóźnienia w spłacie czy nieregularna forma zatrudniania nie muszą być przeszkodą w uzyskaniu pożyczki pozabankowej. Firma jest bowiem w stanie przymknąć oko na ewentualne niedociągnięcia pod warunkiem, że klient wykaże realne możliwości spłaty zobowiązania. Tak działa na przykład pożyczka bez zdolności dla osób po odmowie banku.

Wyższy poziom ryzyka wiążę się jednak z większymi kosztami pożyczki – na przykład wyższym oprocentowaniem czy karami za każdy dzień zwłoki w spłacie.

Dobrze jest jednak zdawać sobie sprawę, że pożyczka pozabankowa nie jest obojętna dla historii kredytowej, bowiem jest widoczna w BIK i wpływa na ocenę zdolności kredytowej przez bank. Nawet terminowo spłacona pożyczka może być informacją, że klient mierzył się w przeszłości z problemami finansowymi i nie był w stanie uzyskać finansowania w tradycyjnym banku.

Autor artykułu: Ilona Goździewska

Specjalizuje się w kredytach gotówkowych i konsolidacji zobowiązań dla klientów indywidualnych. Pomogła ponad 200 osobom uporządkować finanse i wyjść z zadłużenia. Wcześniej pracowała w branży ubezpieczeniowej i przy funduszach unijnych. Jest absolwentką Wyższej Szkoły Administracyjno-Społecznej w Warszawie i licencjonowanym pośrednikiem kredytowym – wpis do KNF: RPK046097.

Zobacz profil eksperta

Udostępnij:

5/5 - (1 vote)