Jakie są prawa kredytobiorcy wobec banku? Przewodnik dla klientów

Ilona Goździewska

•

23 września 2026

Zaciągnięcie kredytu bankowego wiąże się nie tylko z zobowiązaniem do spłaty rat, ale również z szeregiem praw chroniących finansowe interesy kredytobiorcy. Każdy klient banku ma prawo do rzetelnej i przejrzystej informacji przed podpisaniem dokumentów, odstąpienia od umowy w ciągu 14 dni bez podawania przyczyny, a także do wcześniejszej spłaty zobowiązania z możliwością proporcjonalnego zwrotu pobranych kosztów i prowizji. Poznaj swoje uprawnienia na każdym etapie kredytowania, aby podejmować świadome decyzje i skutecznie chronić swoje finanse.

Kim jest kredytobiorca?

Kredytobiorca to osoba, która zdecydowała się na skorzystanie z oferty banku lub firmy pożyczkowej. Nie ma jednej prawnej definicji określającej, kim jest kredytobiorca, banki używają tego terminu bez jego definiowania. Są jednak warunki formalne określające, kto może zostać pożyczkobiorcą:

• osoba fizyczna,
• osoba prawna
• jednostka organizacyjna.

Kredytobiorca wraz z decyzją o zaciągnięciu kredytu zobowiązuje się do jego terminowego spłacania wraz z kosztami w postaci rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, prowizji, ubezpieczenia i ewentualnych opłat karnych. W zamian za przystanie na wyżej wymienione warunki bank decyduje się na udzielenie kredytu. Uzyskane w ten sposób środki pożyczkobiorca może przeznaczyć na dowolny wybrany przez siebie cel, chyba że chodzi o kredyt celowy, taki jak hipoteczny lub samochodowy.

Czym różni się kredytobiorca od konsumenta?

Kredytobiorca to każdy, kto zaciągnął kredyt, a konsument to osoba fizyczna, której zobowiązanie chroni ustawa o kredycie konsumenckim. W praktyce oba pojęcia stosuje się zamiennie. Choć w potocznym rozumieniu różnice między tymi dwoma pojęciami zacierają się, to z punktu widzenia prawa precyzyjne rozróżnienie tych dwóch pojęć ma duże znaczenie dla zakresu ochrony, jaka przysługuje ci jako klientowi banku.

Kredytobiorca to strona umowy pożyczkowej, która zobowiązała się do spłaty kredytu na warunkach określonych w umowie. Może to być osoba fizyczna, prawna, instytucja czy też jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej, np. spółdzielnia mieszkaniowa.

Definicję konsumenta zawiera natomiast art. 22 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim konsumentem jest osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej, która nie jest bezpośrednio związana z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Ma to znaczenie ze względu na zapisy Ustawy o kredycie konsumenckim, oraz prawa i obowiązki, jakie nakłada ona na banki oraz zakres ochrony, jaka przysługuje konsumentowi.

Do niedawna jako kredyt konsumencki traktowane było zobowiązanie nie wyższe niż 255 550 zł. Został on jednak zniesiony wraz z wprowadzeniem przepisów unijnej dyrektywy CCD II. Ma ona na celu jeszcze lepiej chronić konsumentów. Zacznie ona obowiązywać banki od 20 listopada 2026. Dlatego rozróżnienie kredytobiorca a konsument ma takie duże znaczenie.

Jakie są podstawowe obowiązki banku?

Banki to instytucje finansowe działające na mocy prawa bankowego, co sprawia, że są one zobligowane do przejrzystego przedstawienia wszystkich warunków danego produktu, w tym kredytu, tak aby były one w pełni zrozumiałe dla potencjalnego kredytobiorcy.

Ponadto banki mają obowiązek działać na korzyść swoich klientów, oferując im produkty odpowiadające ich indywidualnym potrzebom i faktycznym możliwościom finansowym, a w przypadku problemów finansowych proponować także alternatywne rozwiązania dotyczące spłaty zobowiązania.

W razie niewywiązania się kredytobiorcy z warunków zawartej umowy, bank ma obowiązek podejmować odpowiednie kroki, takie jak naliczanie opłat karnych lub egzekwowanie zwrotu długu nawet wbrew woli kredytobiorcy.

Jakie prawa i obowiązki daje ustawa o kredycie konsumenckim?

Ustawa o kredycie konsumenckim z 12 maja 2011 r. daje konsumentowi siedem konkretnych praw, od dostępu do rzetelnych informacji o kosztach finansowania po możliwość wcześniejszej spłaty kredytu i otrzymania bezpłatnego harmonogramu. Ich celem jest umożliwienie ci porównania ofert i świadomego podjęcia decyzji przed podpisaniem umowy kredytowej. Prawa te to:

1. prawo do rzetelnej informacji o kredycie – reklama oraz informacje przekazywane przed podpisaniem umowy powinny zawierać między innymi RRSO, całkowitą kwotę kredytu oraz całkowitą kwotę do spłaty.
2. prawo do otrzymania formularza informacyjnego – dokument ten pozwala porównać oferty różnych banków i wybrać najkorzystniejszą z nich.
3. prawo do bezpłatnego projektu umowy kredytowej – możesz go otrzymać na Twój wniosek, jeśli według kredytodawcy spełniasz warunki otrzymania kredytu.
4. prawo do bezpłatnego harmonogramu spłaty kredytu – w przypadku kredytu zawartego na określony czas możesz takiego dokumentu zażądać w każdym momencie trwania umowy.
5. prawo do informacji o odmowie przyznania kredytu – bank musi poinformować cię o tym, w jakiej bazie sprawdzał dane na Twój temat i jaki był wynik weryfikacji. Nie ma możliwości odrzucenia wniosku bez podania przyczyny takiej decyzji.
6. prawo do wcześniejszej spłaty kredytu – chodzi tutaj zarówno o spłatę całości kredytu, jak i częściową nadpłatę.
7. prawo do odstąpienia od umowy kredytowej – konsument ma 14 dni na odstąpienie od umowy bez podania przyczyny i bez ponoszenia żadnych dodatkowych kosztów.

Poza tymi prawami, ustawa nakłada także na banki obowiązki. Jednym z nich jest ocena zdolności kredytowej przed udzieleniem finansowania.

Ochrona konsumenta działa od momentu udzielenia informacji o kredycie, przez etap starania się o jego przyznanie, aż do momentu jego spłaty.

Prawo do uzyskania rzetelnych informacji o kredycie i formularza informacyjnego

W sytuacji, gdy potencjalny kredytobiorca jest zainteresowany zaciągnięciem danej formy finansowania, bank ma obowiązek przedstawić mu wszystkie informacje na temat warunków kredytu. Chodzi tutaj przede wszystkim o:

• rodzaj kredytu,
• czas trwania umowy,
• oprocentowanie,
• całkowitą kwotę kredytu,
• całkowitą kwotę do spłaty.

Wszystkie te informacje zawiera formularz informacyjny. W ten sposób kredytobiorca jest w stanie uzyskać dane na temat całkowitych kosztów takiego kredytu, okresu jego spłaty, ewentualnych opłat dodatkowych, a także wymagań, jakie należy spełnić, aby otrzymać finansowanie. Umowa kredytowa nie może zawierać niejasnych lub niezrozumiałych zapisów prawnych.

W przypadku kredytu hipotecznego dane zawarte w formularzu są wiążące przez co najmniej 14 dni. Jeżeli w tym czasie złożysz wniosek o przyznanie kredytu hipotecznego, warunki z formularza nie mogą ulec zmianie. Bank ma 21 dni na wydanie decyzji o przyznaniu lub odrzuceniu kredytu od momentu złożenia kompletnego wniosku.

Prawo do otrzymania projektu umowy kredytowej

Możesz poprosić kredytodawcę o bezpłatny projekt umowy kredytu jeszcze przed jej podpisaniem. Jednak tylko jeżeli kredytodawca uzna, że spełniasz warunki wymagane do otrzymania finansowania.

Projekt taki powinien zawierać wszystkie dane oraz warunki, na jakich zostanie udzielony kredyt. Dzięki temu możesz sprawdzić oprocentowanie, prowizje, terminy płatności, zabezpieczenia oraz wszelkie inne zapisy, jakie znajdują się w umowie.

Możesz również poprosić o wyjaśnienie niezrozumiałych lub zawiłych sformułowań, a nawet skonsultować dokument z prawnikiem, zanim zdecydujesz się na podpisanie umowy.

Prawo do bezpłatnego harmonogramu spłaty kredytu

Bank ma obowiązek udostępnić kredytobiorcy harmonogram spłaty, a w trakcie trwania umowy klient może bezpłatnie poprosić o jego aktualną wersję. Dokument ten pokazuje, ile rat i w jakiej wysokości zostało do spłaty. Znajdziesz w nim także informacje o tym, jaka część raty to kapitał, a jaka odsetki.

Prawo do negocjowania warunków kredytu

Kolejnym prawem kredytobiorcy jest możliwość negocjowania warunków kredytu zaproponowanych przez daną instytucję bankową. Choć nie każdy bank przystaje na warunki zaproponowane przez swojego klienta, wciąż możesz negocjować korzystniejsze zasady spłaty, mniejszy wkład własny, niższe oprocentowanie, a nawet wyższą kwotę finansowania.

Próby negocjacji warunków kredytu mogą być podejmowane zarówno przez samego kredytobiorcę, jak i doradcę finansowego pełniącego funkcję pełnomocnika swojego klienta.

Prawo do możliwości wcześniejszej spłaty zobowiązania

Kredyt konsumencki możesz spłacić w całości lub częściowo przed terminem wskazanym w umowie. Nie ma ustawowego obowiązku czekania do dnia zapadalności ostatniej raty.

W przypadku wcześniejszej spłaty całkowity koszt kredytu powinien zostać proporcjonalnie obniżony. Zgodnie z art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim, dotyczy to kosztów przypadających na okres, o który skrócony został okres spłaty kredytu. Zwrot może obejmować część prowizji, opłat oraz kosztów ubezpieczenia. Zwrot prowizji za wcześniejszą spłatę kredytu powinien nastąpić proporcjonalnie do okresu, o który została skrócona umowa, nawet jeśli prowizja została pobrana jednorazowo przy zawarciu kredytu.

W przypadku kredytu hipotecznego jest to trochę bardziej skomplikowane. Przy wyborze kredytu ze zmienną stopą procentową bank ma prawo pobrać opłatę za wcześniejszą spłatę przez pierwsze 36 miesięcy obowiązywania umowy. Nie może to jednak być kwota wyższa niż 3% spłacanej kwoty. W przypadku kredytu hipotecznego z okresowo stałą stopą opłata za wcześniejszą spłatę nie może przekroczyć kosztów banku związanych bezpośrednio z wcześniejszą spłatą.

Prawo do informacji o odmowie kredytu

Kredytobiorca, któremu bank odmówił kredytu, ma prawo uzyskać informacje o przyczynie odmowy oraz danych wykorzystanych podczas oceny zdolności kredytowej. Jeżeli negatywna decyzja wynika z informacji znajdujących się w bazie danych lub wewnętrznym zbiorze kredytodawcy, bank musi bezpłatnie przekazać wynik takiego sprawdzenia oraz wskazać bazę, z jakiej korzystał. Może to być BIK lub inna baza wykorzystywana podczas weryfikacji wniosku. Obowiązek ten nakłada na banki art. 10 ustawy o kredycie konsumenckim.

Możesz również wystąpić do banku o pisemne wyjaśnienie dokonanej oceny kredytowej. Powinno ono wskazywać czynniki, które wpłynęły na ocenę zdolności kredytowej, w tym także dotyczące Twoich danych osobowych.

Dzięki temu możesz sprawdzić, czy decyzja o odmowie udzielenia kredytu została podjęta na podstawie informacji dotyczących wysokości dochodu, wcześniejszych i obecnych zobowiązań, czy też innych czynników. Prawo do takiej informacji daje ci art. 70a prawa bankowego.

W przypadku gdy weryfikacja wniosku i decyzja kredytowa zostały wykonane przez algorytm, bez udziału człowieka, masz prawo do wyjaśnienia podstaw decyzji oraz do zażądania interwencji człowieka i ponownego przeanalizowania wniosku, oraz wydania decyzji. Jednak nie gwarantuje to zmiany decyzji na pozytywną.

Prawo do odstąpienia od umowy

Dobrze jest również zdawać sobie sprawę, że kredytobiorca ma także prawo do odstąpienia od zawartej umowy kredytowej bez podania żadnej przyczyny. Możesz to zrobić w ciągu 14 dni od jej faktycznego zawarcia.

Po złożeniu oświadczenia o odstąpieniu od umowy, kredytobiorca jest zobligowany oddać pożyczone środki w ciągu maksymalnie 30 dni. Przy odstąpieniu od umowy kredytowej oddajesz tylko pożyczoną kwotę oraz odsetki za okres, w jakim korzystałeś z gotówki.

W przypadku kredytu hipotecznego wystarczy, że wyślesz list polecony, zawierający wzór oświadczenia o odstąpieniu, jaki otrzymałeś przy podpisaniu umowy kredytowej.

Obowiązki kredytobiorcy

Terminowa spłata i obowiązek zapłaty odsetek

Kredytobiorca ma obowiązek współpracować z bankiem przy realizacji umowy kredytowej. Podstawowym obowiązkiem kredytobiorcy jest terminowa spłata wszystkich zaciągniętych zobowiązań finansowych i odsetek stanowiących rodzaj opłaty za korzystanie z pożyczonych pieniędzy bankowych. Wraz z zawarciem danej umowy kredytobiorca otrzymuje harmonogram spłat, według którego powinien regulować miesięczne raty kredytowe. Jeśli jednak zdarzy się, że nie będą one pokrywane w terminie, bank będzie miał prawo do obciążania kredytobiorcy dodatkowymi opłatami lub odsetkami za opóźnienia w spłacie.

Wykorzystanie otrzymanych środków na określony cel konsumpcyjny

Współczesny rynek kredytowy oferuje szereg produktów finansowych, zarówno celowych, jak i tych, które możesz rozdysponować w sposób dowolny. W zależności od rodzaju danego finansowania kredytobiorca może wykorzystać środki jedynie na określony cel, na przykład kredyt hipoteczny na zakup nieruchomości. W przypadku kredytu gotówkowego zwykle nie trzeba wskazywać celu finansowania.

Zabezpieczenie kredytu, jeżeli bank tego wymaga

Kolejnym obowiązkiem kredytobiorcy wobec banku jest konieczność zabezpieczenia uzyskanego finansowania, jeżeli dana instytucja finansowa tego wymaga. W przypadku kredytów opiewających na wysokie kwoty, takie jak kredyt hipoteczny bądź kredyt inwestycyjny, banki będą wymagać zabezpieczenia w postaci hipoteki lub wykupienia stosownego ubezpieczenia na wypadek niemożności jego spłaty.

Jeżeli bank wymaga zabezpieczenia kredytu, może być nim określony składnik majątku kredytobiorcy. W przypadku kredytu hipotecznego zabezpieczeniem jest najczęściej nieruchomość lub grunt, na którym ustanawia się hipotekę i dokonuje odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej. Przy innych rodzajach finansowania zabezpieczeniem może być także pojazd lub inny wartościowy składnik majątku.

Kiedy kredytobiorca może wypowiedzieć umowę kredytu?

Kredytobiorca może wypowiedzieć umowę kredytu, gdy okres spłaty przekracza rok, z zachowaniem 3-miesięcznego terminu. Jest to inne rozwiązanie niż wcześniejsza spłata. Nie musisz podawać powodu wypowiedzenia umowy kredytowej.

W ciągu trzech miesięcy od złożenia takiego pisma w banku masz obowiązek zwrócić całość pozostałej do spłaty kwoty wraz z należnymi odsetkami. Bank nie może doliczyć dodatkowej opłaty za odstąpienie. Możliwość taką daje art. 75a ust. 2 prawa bankowego. Możesz to zrobić np. gdy nastąpiła zmiana regulaminu lub tabeli opłat.

Wypowiedzenie umowy kredytu przez kredytobiorcę to jedno z praw, jakie masz jako konsument. Sam wybierasz termin wypowiedzenia, dostosowując go do swoich możliwości finansowych. Pamiętaj tylko o okresie wypowiedzenia, który wynosi 3 miesiące od dnia złożenia dyspozycji w banku.

Co stanie się, gdy kredytobiorca nie będzie przestrzegać harmonogramu spłaty?

Wraz z zaciągnięciem danego kredytu bankowego kredytobiorca otrzymuje szczegółowy harmonogram spłaty rat. Obrazuje on faktyczną wysokość miesięcznych kosztów kredytowych, podlegających wahaniom stóp procentowych i innym czynnikom wpływającym na wzrost całkowitych kosztów kredytowych. Co jednak stanie się, gdy dany kredytobiorca nie będzie przestrzegać harmonogramu spłat kredytu?

Pogorszenie się zdolności kredytowej

Pierwszą konsekwencją wynikającą z zaniechania terminowej spłaty rat kredytowych jest pogorszenie się zdolności kredytowej danego kredytobiorcy. Jakiekolwiek opóźnienia w spłacie zaciągniętych kredytów mogą nie tylko wpływać na obniżenie wiarygodności kredytobiorcy w oczach banku, ale też zostać odnotowane w Biurze Informacji Kredytowej (BIK), będącym rodzajem rejestru aktywności kredytowej osób prywatnych i przedsiębiorstw. Banki korzystają z danych BIK podczas oceny zdolności kredytowej. Negatywna historia spłat może więc utrudnić uzyskanie kolejnego finansowania.

Wpadnięcie w spiralę zadłużeń

Kolejną konsekwencją wynikającą z nieprzestrzegania harmonogramu spłat kredytu może być wpadnięcie w spiralę zadłużenia. Osoby, które z różnych względów nie są w stanie spłacić swoich zobowiązań, często decydują się na zaciągnięcie szybkich pożyczek pozabankowych w celu pokrycia niespłaconych należności. Choć może wydawać się to korzystną opcją, w rzeczywistości jeszcze bardziej pogłębia problemy finansowe danego kredytobiorcy.

Możliwość wszczęcia postępowań windykacyjnych

Jeżeli długi danego kredytobiorcy stają się coraz większe, banki oraz inni wierzyciele mogą wnioskować o odzyskanie swoich należności poprzez zgłoszenie sprawy do sądu i wszczęcie postępowania windykacyjnego. Wówczas bank wysyła danemu dłużnikowi stosowne wezwania do zapłaty, a jeśli takie działanie nie przyniesie pożądanych skutków, powołany zostaje komornik sądowy, którego zadaniem będzie odzyskanie należności wierzycieli. Komornik sądowy ma prawo zająć wartościowe aktywa posiadane na własność przez kredytobiorcę i z ich pomocą pokryć koszty niespłaconych przez niego zobowiązań.

Kto pomaga kredytobiorcy w trudnej sytuacji finansowej?

Kredytobiorca, który ma problemy ze spłatą zobowiązań, może zwrócić się o pomoc do banku, doradcy finansowego lub firmy specjalizującej się w oddłużaniu. W zależności od sytuacji rozwiązaniem może być restrukturyzacja zadłużenia, wydłużenie okresu spłaty albo konsolidacja kilku zobowiązań w jedno. W Biliti doradcy analizują sytuację finansową klienta i pomagają dobrać rozwiązanie, które może obniżyć miesięczne obciążenie i uporządkować spłatę kredytów, pożyczek oraz chwilówek.

Kredytobiorca z trudnościami w spłacie może skorzystać z kilku rozwiązań: wakacje kredytowe, Fundusz Wsparcia Kredytobiorców oraz restrukturyzację zadłużenia w banku. Każde z tych rozwiązań ma zalety, o których warto wiedzieć:

• Wakacje kredytowe – to czasowa przerwa w spłacie rat w porozumieniu z bankiem. W zależności od zapisów w umowie może to być zawieszenie całej raty lub tylko jej części. Częstotliwość stosowania tego rozwiązania każdy bank ustala indywidualnie.
• Fundusz Wsparcia Kredytobiorców – to rozwiązanie dla osób, które nie ze swojej winy znalazły się w trudnej sytuacji finansowej, np. straciły pracę, przez co mają problem ze spłacaniem zaciągniętego kredytu hipotecznego. Takie wsparcie pomaga uregulować zaległe raty i ograniczyć problemy ze spłatą do czasu poprawy sytuacji materialnej.
• Restrukturyzacja zadłużenia – bank może czasowo zawiesić spłatę, obniżyć raty lub wydłużyć okres kredytowania (przy kredycie hipotecznym bank musi wyznaczyć dodatkowy termin nie krótszy niż 14 dni roboczych przed dalszymi krokami).

Jeśli masz problemy z regularną spłatą kilku zobowiązań, rozwiązaniem może być konsolidacja kredytów w jedno zobowiązanie z jedną miesięczną ratą. Pomoc w spłacie zobowiązań, załatwieniu formalności i wyborze najlepszej oferty oferujemy w Biliti. Dobieramy rozwiązanie najlepiej dostosowane do Twoich zdolności finansowych.

Wypełnij nasz formularz i rozpocznij swoją drogę do spłaty zobowiązań

Autor artykułu: Ilona Goździewska

Specjalizuje się w kredytach gotówkowych i konsolidacji zobowiązań dla klientów indywidualnych. Pomogła ponad 200 osobom uporządkować finanse i wyjść z zadłużenia. Wcześniej pracowała w branży ubezpieczeniowej i przy funduszach unijnych. Jest absolwentką Wyższej Szkoły Administracyjno-Społecznej w Warszawie i licencjonowanym pośrednikiem kredytowym – wpis do KNF: RPK046097.

Zobacz profil eksperta

Udostępnij:

5/5 - (1 vote)