Datio in solutum – alternatywa dla tradycyjnej spłaty długu

Emilia Karska-Ciepielewska

•

10 listopada 2026

Datio in solutum umożliwia spłatę długu przez wykonanie świadczenia na rzecz wierzyciela, nawet jeżeli pierwotna umowa zakładała inaczej. Możesz przekazać wierzycielowi wartościowy przedmiot lub nieruchomość, albo wykonać zlecenie, i w ten sposób spłacić zadłużenie.

Czym właściwie jest datio in solutum?

Datio in solutum, inaczej świadczenie w miejsce wykonania, jest sposobem na spłatę długu, w którym dłużnik za zgodą wierzyciela spełnia inne świadczenie niż wynika z pierwotnej umowy i tym samym całkowicie wygasza dług zgodnie z art. 453. Kodeksu cywilnego¹.

Datio in solutum oznacza, że zamiast świadczenia określonego w pierwotnej umowie dłużnik może spełnić inne świadczenie, uzgodnione z wierzycielem, w celu zwolnienia się z pierwotnego długu. Na przykład, możesz mieć 20 000 zł długu, ale zamiast tej samu, przekazać wierzycielowi auto o tej samej wartości – i w ten sposób oddać należność.

Dzięki temu mechanizmowi strony zyskują większą swobodę w uregulowaniu zobowiązania, a w sytuacji niemożności spełnienia pierwotnych warunków dłużnik może za zgodą wierzyciela wykonać inne świadczenie, po którym zobowiązanie wygasa.

W momencie dokonania uzgodnionego świadczenia zobowiązanie wygasa, a dłużnik zyskuje czyste konto u wierzyciela, chyba że przedmiot świadczenia ma wady – wtedy dłużnik odpowiada z tytułu rękojmi. Mimo to, datio in solutum wymaga precyzyjnego określenia, jakie świadczenie zaspokaja pierwotny dług, aby uniknąć sporów prawnych.

Wierzyciel nie ma obowiązku zgody na zamienne świadczenie, ale w praktyce często jest to wygodne rozwiązanie w miejsce procesu egzekucyjnego. Zaletą datio in solutum jest elastyczność i możliwość dopasowania formy świadczenia do aktualnych potrzeb stron.

Przykładowo, datio in solutum może przyjąć formę:

1. zamiany długu pieniężnego na dostarczenie rzeczy;
2. wykonania pracy na rzecz wierzyciela;
3. świadczenia usług fachowych;
4. inną formę ustaloną za porozumieniem stron.

Podstawą datio in solutum są czynności cywilnoprawne, które zmieniają pierwotny charakter długu. Zawarcie takiej umowy jest regulowane przez art. 453 Kodeksu cywilnego² i wymaga zgody obu stron: dłużnika i wierzyciela.

Datio in solutum a nowacja – czym się różnią?

Datio in solutum całkowicie wygasza dług przez wykonanie innego świadczenia, a nowacja zastępuje stary dług zupełnie nowym zobowiązaniem.

Podstawową różnicą jest fakt, że dług wygasa wyłącznie w przypadku datio in solutum. Przy nowacji stary dług zmienia formę i staje się nowym zobowiązaniem, ale nie znika.

Oba rozwiązania wymagają zgody zarówno dłużnika, jak i wierzyciela.

Zalety i ryzyka stosowania umowy datio in solutum

Dostosowanie zobowiązania do realnych możliwości dłużnika

Datio in solutum pozwala dłużnikowi i wierzycielowi uzgodnić alternatywną formę świadczenia, na przykład zamianę długu pieniężnego na dostarczenie rzeczy, wykonanie pracy lub świadczenie usług.

Dzięki temu strony mogą dopasować sposób wywiązania się z zobowiązania do swoich aktualnych możliwości i potrzeb.

Pewność zakończenia zobowiązania

Po spełnieniu uzgodnionego świadczenia pierwotny dług wygasa. Dłużnik zyskuje formalną pewność, że jego odpowiedzialność została zakończona, co ogranicza ryzyko dalszych roszczeń ze strony wierzyciela.

Możliwość uniknięcia sporów sądowych

Dzięki wzajemnemu porozumieniu co do alternatywnego świadczenia strony mogą uniknąć kosztownych i czasochłonnych sporów sądowych związanych z niewywiązaniem się z pierwotnego długu.

Kodeks cywilny a datio in solutum – co warto wiedzieć?

Datio in solutum jest regulowane art. 453. Kodeksu cywilnego³ i stanowi w pełni dopuszczalną formę wygaśnięcia zobowiązania.

Aby skorzystać z tej formy wygaśnięcia zobowiązania, niezbędne jest zawarcie umowy, w której strony precyzyjnie określą, jakie świadczenie zastępuje pierwotny dług. Tylko w ten sposób dłużnik zyskuje pewność, że jego zobowiązanie zostało skutecznie zrealizowane, a wierzyciel ma gwarancję otrzymania świadczenia zgodnego z jego oczekiwaniami.

Pamiętaj

Brak jasnego porozumienia może prowadzić do sporów prawnych, dlatego każda czynność związana z datio in solutum wymaga starannego ustalenia warunków i wyraźnej zgody obu stron.

Umowa datio in solutum – zasady tworzenia i odgórne wymagania

Skuteczne zastosowanie datio in solutum wymaga precyzyjnego uregulowania warunków w formie umowy między stronami oraz określenia, jakie świadczenie zastępuje pierwotny dług.

Umowa powinna zawierać dokładne wskazanie świadczenia, które dłużnik obowiązany jest spełnić, a w wielu przypadkach także miejsce jego wykonania. Określenie miejsca wykonania jest niezbędne, aby uniknąć wątpliwości co do tego, gdzie należy wypełnić swój obowiązek.

Dodatkowo warto doprecyzować szczegóły dotyczące terminu, jakości i formy świadczenia, ponieważ każda niejasność może prowadzić do sporów prawnych.

Zwróć uwagę

Żadna jednostronna decyzja, ani dłużnika, ani wierzyciela, nie może zastąpić pierwotnego długu, bo to dopiero spełnienie innego świadczenia po porozumieniu obu stron skutkuje wygaśnięciem zobowiązania.

Co może zostać przedmiotem świadczenia w przypadku datio in solutum?

Najczęściej spotykaną formą datio in solutum jest świadczenie rzeczowe, czyli przeniesienie własności rzeczy lub dostarczenie określonych dóbr na rzecz wierzyciela.

Przykładowo, dłużnik może spłacić swój dług poprzez:

• przekazanie samochodu;
• sprzętu elektronicznego;
• nieruchomości.

Jednak przedmiot świadczenia może być znacznie bardziej zróżnicowany, ponieważ dłużnik może również zrealizować określone działania w interesie wierzyciela, na przykład wykonanie pracy na rzecz jego działalności gospodarczej lub świadczenie usług fachowych w dowolnej dziedzinie.

Dzięki temu datio in solutum pozwala stronom na elastyczne ustalenie sposobu zaspokojenia zobowiązania, często dopasowanego do ich faktycznych możliwości i potrzeb.

Nowe świadczenie – jak zamienić dług na określone dobra?

Proces zamiany długu na określone dobra w ramach datio in solutum wymaga precyzyjnego działania oraz przestrzegania kilku kluczowych kroków.

Pierwszym krokiem jest analiza pierwotnego zobowiązania wynikającego z umowy pożyczki, aby dokładnie określić wysokość długu oraz jego warunki. Dzięki temu można ustalić wartość świadczenia zastępczego, które będzie równoważne pierwotnemu zobowiązaniu.

Następnie, konieczne jest przygotowanie formalnej umowy, w której jasno określone zostanie nowe świadczenie oraz sposób jego realizacji. W tym miejscu należy uwzględnić powyższe stanowisko doktryny prawnej, które podkreśla znaczenie wyraźnej zgody obu stron, aby uniknąć późniejszych sporów.

Kolejnym etapem jest ustalenie rodzaju świadczenia. Może to być na przykład przeniesienie własności rzeczy w ramach umowy sprzedaży lub wykonanie określonych usług. Ważne, aby wszystkie warunki, takie jak termin, jakość, miejsce wykonania i sposób przekazania świadczenia, były precyzyjnie zapisane w dokumentach.

Ostatnim krokiem jest faktyczne wykonanie świadczenia zgodnie z ustaleniami umownymi. Po jego spełnieniu zobowiązanie wygasa, a zarówno dłużnik, jak i wierzyciel zyskują pewność, że dług został formalnie uregulowany w sposób akceptowany przez obie strony.

Przeniesienie własności nieruchomości w ramach datio in solutum

Dłużnik może przenieść własność nieruchomości na wierzyciela w ramach datio in solutum, ale taki sposób wykonania zobowiązania wymaga nie tylko wyraźnej zgody obu stron, ale także zachowania wszystkich formalności przewidzianych dla przeniesienia własności nieruchomości, w tym sporządzenia aktu notarialnego i wpisu do księgi wieczystej. Dopiero po spełnieniu tych warunków dług uznaje się za skutecznie zaspokojony.

Co z hipoteką?

Dłużnik może skutecznie przenieść własność nieruchomości bez uprzedniego uregulowania kwestii związanych z hipoteką lub uzyskania zgody wierzyciela hipotecznego na zmianę właściciela, ale hipoteka nadal obciąża nieruchomość.

Często konieczne jest spłacenie zadłużenia w całości lub częściowe porozumienie z bankiem, aby bank nie mógł dochodzić zaspokojenia zadłużenia z nieruchomości nowego właściciela. Tylko po wyczyszczeniu wszelkich obciążeń hipotecznych przeniesienie nieruchomości na wierzyciela może skutecznie zaspokoić dług i prawidłowo zakończyć zobowiązanie.

Kto odpowiada za wady rzeczy przekazanej w ramach datio in solutum?

Dłużnik odpowiada za wady rzeczy i przekazanej w ramach datio in solutum tak samo jak sprzedawca, czyli z tytułu rękojmi.

Sprzedawca odpowiada za przedmiot, który ma wady, jest niezgodny z umową lub niekompletny na podstawie art. 556 Kodeksu cywilnego⁴. Te same przepisy rękojmi odnoszą się do dłużnika, który przekazuje wadliwy przedmiot, aby wygasić dług wobec wierzyciela.

Przykładowo, dłużnik może przekazać wierzycielowi samochód zamiast pieniędzy, aby w ten sposób spłacić dług. Jeżeli pojazd ma ukrytą wadę, wierzyciel może dochodzić roszczeń z tytułu rękojmi.

Jakie to mogą być wady: przykłady

• cofnięty licznik;
• uszkodzone podzespoły;
• uszkodzenia po stłuczce.

Jeżeli wada rzeczy istnieje w momencie przekazania samochodu w ramach datio in solutum, odpowiada za nią dłużnik, a wierzyciel może dochodzić swoich praw nawet drogą sądową.

Czy datio in solutum jest stosowane w przypadku zobowiązań bankowych?

Datio in solutum może być stosowane także wobec zobowiązań bankowych, ale praktyce jest rzadko spotykane, ponieważ banki preferują tradycyjną spłatę, która jest prostsza do wyceny i formalnie bezpieczna.

Zastąpienie długu świadczeniem innym niż pieniądze, w tym na przykład przeniesieniem nieruchomości lub świadczeniem usług, wiązałoby się z dodatkowymi formalnościami, koniecznością wyceny oraz uwzględnieniem praw osób trzecich. Dlatego banki częściej sięgają po rozwiązania takie jak restrukturyzacja długu, konsolidacja czy ugody w formie pieniężnej.

Jakie podatki wiążą się z datio in solutum?

Datio in solutum może wiązać się z podatkiem VAT oraz podatkiem dochodowym, ale nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC).

Skutki podatkowe datio in solutum zależą od tego, co jest przekazywane wierzycielowi oraz od tego, czy stroną jest osoba prywatna czy firma. Datio in solutum nie podlega odgórnie jednemu konkretnemu podatkowi, ponieważ sposób zamiany świadczenia ma większe znaczenie niż sama instytucja.

Zamiana świadczenia w ramach datio in solutum podlega podatkowi VAT w przypadku sprzedaży lub podatkowi dochodowemu w przypadku świadczenia usług. Jeżeli wierzyciel lub dłużnik ma wątpliwości dotyczące opodatkowania, może skonsultować obowiązek podatkowy z doradcą, a trudne sprawy rozstrzygają indywidualne interpretacje Krajowej Informacji Skarbowej.

Kiedy datio in solutum podlega podatkowi VAT?

1. Świadczenie stanowi dostawę towarów lub przekazanie rzeczy (np. samochodu, nieruchomości lub towarów handlowych).
2. Dłużnik świadczy na rzecz wierzyciela usługi w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług z dnia 11 marca 2004 r.⁵
3. Wierzyciel planuje wykorzystać nabyty towar lub usługę do własnej działalności opodatkowanej.

Kiedy datio in solutum podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym?

1. Wierzyciel planuje sprzedać rzecz, którą otrzymał od dłużnika.
2. Wartość przekazanej rzeczy jest inna od wartości pierwotnego świadczenia, co skutkuje powstaniem przychodu wierzyciela lub dłużnika.
3. Przepisy interpretują dane świadczenie jako odpłatne zbycie i dłużnik lub wierzyciel ponosi koszty uzyskania przychodu.

Datio in solutum nie podlega PCC, ponieważ nie wymienia go ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych z dnia 9 września 2000 r.⁶ Dodatkowym potwierdzeniem jest indywidualna interpretacja z dnia 26 marca 2024 r.⁷, wydana przez dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.

Datio in solutum w praktyce – przykłady tej formy rozliczenia

Datio in solutum w praktyce może przybrać formę przekazania rzeczy o odpowiedniej wartości zamiast pieniędzy lub świadczenia usług: oto przykłady.

Przykład 1 – Przekazanie rzeczy zamiast pieniędzy

Przykładowo, dłużnik ma wobec wierzyciela zobowiązanie w wysokości 50 000 zł. Z różnych powodów nie jest w stanie spłacić tej kwoty w gotówce, ale posiada samochód o zbliżonej wartości rynkowej. Po uzgodnieniu z wierzycielem obie strony podpisują umowę datio in solutum, a dłużnik przekazuje samochód jako zapłatę uzgodnionej pierwotnie kwoty.

Zamiast przekazania sumy 50 000 zł w gotówce lub przelewem, dłużnik oddał równowartość, czyli samochód wyceniony na 50 000 zł. Po przeniesieniu własności pojazdu zobowiązanie przestaje istnieć, co oznacza, że wierzyciel otrzymuje pełne zaspokojenie, a dłużnik zostaje zwolniony z długu.

Przykład 2 – Świadczenie usług w miejsce zapłaty

W innym przypadku dłużnik jest winien wierzycielowi 20 000 zł, ale prowadzi firmę remontową i nie dysponuje wolnymi środkami pieniężnymi. Strony uzgadniają więc, że po zmianie formy spłaty długu dłużnik przeprowadzi remont biura wierzyciela o wartości odpowiadającej należności.

Zamiast kwoty 20 000 zł dłużnik wykonuje pracę, którą zajmuje się zawodowo, a wierzyciel nie otrzymuje pieniędzy, tylko przyjmuje inne świadczenie. Po wykonaniu uzgodnionych prac dług zostaje uznany za spłacony, a żadna ze stron nie ma dalszych roszczeń.

Przykład 3 – Niewielka wartość długu

Dłużnik może być winien także niewielką kwotę na rzecz wierzyciela. Przykładowo, dług wynosi 5 000 zł, a dłużnik proponuje przekazanie rzeczy o tej samej wartości zamiast pieniędzy.

Dłużnik oddaje wierzycielowi sprawny komputer o wartości rynkowej zbliżonej do 5 000 zł. Stosunkowo niedrogi sprzęt (w porównaniu do przekazania samochodu lub nieruchomości), także może służyć do uregulowania długu w ramach datio in solutum.

Jeżeli nie jesteś w stanie spłacić zobowiązań, a datio in solutum nie jest dla Ciebie odpowiednim rozwiązaniem, wybierz konsolidację kredytów. Pomożemy Ci połączyć wiele zobowiązań w jedno z ratą, którą rzeczywiście będziesz w stanie spłacić. Zobacz, jak wygląda nasza pomoc w spłacie zadłużenia.

Już teraz skontaktuj się z naszymi doradcami i pozbądź się długów raz na zawsze!

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996?unitId=art(453) ↩︎
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996?unitId=art(453) ↩︎
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996?unitId=art(453) ↩︎
4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996?unitId=art(453) ↩︎
5. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/podatek-od-towarow-i-uslug-17086198 ↩︎
6. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/podatek-od-czynnosci-cywilnoprawnych-16885482 ↩︎
7. Interpretacja indywidualna z dnia 26 marca 2024 r., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0111-KDIB2-2.4014.32.2024.2.MM https://www.inforlex.pl/dok/tresc,FOB0000000000006567627,Interpretacja-indywidualna-z-dnia-26-marca-2024-r-Dyrektor-Krajowej-Informacji-Skarbowej-sygn-0111-KDIB2-2-4014-32-2024-2-MM.html ↩︎

Autor artykułu: Emilia Karska-Ciepielewska

od 15 lat pracuje w finansach, a od ponad 6 lat w Biliti zajmuje się oddłużaniem i finansowaniem osób zadłużonych – konsolidacją zobowiązań, wychodzeniem ze spirali zadłużenia i pożyczkami dla osób w trudnej sytuacji. Przeprowadziła ponad 500 klientów przez procesy oddłużeniowe. Jest absolwentką prawa (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) i licencjonowanym pośrednikiem kredytowym – wpis do KNF: RPK035666. W Biliti pełni funkcję menadżera sprzedaży.

Zobacz profil eksperta

Udostępnij:

5/5 - (1 vote)